mmmmmmmmmmmmmmmm mm mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm
   

TAAL EN CULTUUR

     
   

Introductie

§ 1. Hebreeuws, Jiddisch en Ladino
> klik

§ 2.
Traditie en identiteit

§ 3.
Cultureel palet > klik
x

x gronings jodendom

x taal en cultuur

x religie

x winsums jodendom

x de begraafplaats

x tweede wereldoorlog
  seiderschotel
    . Judaica, vitrine synagoge Winsum .
     
   

§2. TRADITIE en IDENTITEIT

   

Traditie uit religieuze bron

.
.
.
.
.
.
.
.

.

.
.
.
gemeenschappelijk verleden

  In het Nederlands Jodendom van de 19e eeuw raken opeenvolgende generaties nieuwkomers steeds beter geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. In die 19e eeuw is het Jodendom overwegend op orthodoxe leest geschoeid en kent nog relatief weinig diversiteit. In de daarop volgende eeuw komt er langzamerhand wel meer verschil in de mate waarin religie een rol speelt in het leven van individuele Joden. Daar waar het religieuze besef verzwakt, wordt (familie)traditie veelal de nieuwe samenbindende kracht. Gebruiken en gewoontes worden nog steeds voortvarend overgedragen van de ene generatie op de volgende. De Joodse geschiedschrijving en de Joodse kalender bieden houvast. Bovenal zijn er de Joodse feest- en treurdagen, die zozeer doortrokken zijn van allerlei familiegebruiken, eetgewoontes en rituelen dat het religieuze besef, dat er aan ten grondslag ligt, soms enkel nog een stille gast aan tafel lijkt. Het gemeenschappelijk verleden wordt hier de dragende factor van een nieuwe identiteit. Sinds de Tweede Wereldoorlog is daar een nieuw collectief besef rond het drama van de Jodenvernietiging aan toegevoegd. Op het naoorlogse Groninger platteland ontbreekt herkenbaar 'Joods zijn', alleen in en rond de stad Groningen en rond Leek/Zuidlaren concentreren zich nog twee kleine groeperingen orthodoxe én libererale Joden. Over dat 'Joods zijn' vóór en ná de oorlog, over herkenbaarheid, opgaan in andere culturen en behoud van eigenheid gaat het tweede deel van deze pagina.
x
     
   

Joodse cultuur en identiteit in een niet-Joodse omgeving

.
.
.
vóór de oorlog
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
dansen en schrijven
  Cultuur kunnen we beschouwen als de, aan het menselijk handelen herkenbare, leefstijl van een groep mensen. De collectieve gewoontes en regels die daarbij gelden kunnen betrekking hebben op allerlei vormen van sociale omgang. Het vooroorlogse Joods culturele leven op het Noord-Groningse platteland is sterk verbonden met de 'Joodse manier van leven'. Met 'handel en wandel', met marktbezoek, synagogebezoek, rituelen rond geboorte, huwelijk en sterven, rond voedselbereiding en lichaamsreiniging en met de eigen, op de Joodse kalender gebaseerde feest- en treurdagen. Kandelaars, gebedskleding, heilige boeken, een versierde mantel voor de Thorarol, een jatje (aanwijsstokje) voor het lezen van de Thora en de ramshoorn voor aankondiging van Grote Verzoendag, Jom Kippoer. Dat alles staat centraal bij het vooroorlogse Joods culturele leven op het Groninger platteland.

In de steden zijn meer gecultiveerde vormen van deze judaica te vinden. Bij. Schatten van de Snoge .uit de Portugese synagoge in Amsterdam zijn hier prachtige voorbeelden van te zien. Net als in de steden ontstaat er vóór de oorlog ook op het platteland gaandeweg wel meer ruimte om deel te nemen aan het meer algemene culturele en maatschappelijke leven, zoals lidmaatschap van sport-, toneel- en muziekverenigingen. In Winsum staat Comprecht Jacob Goldsmith (1834-1868) bijvoorbeeld te boek als dansleraar. Ook van zijn jongere broer, bezemmaker/winkelier Izaäk Jacob Goldsmith (1838-1918) wordt wel verteld dat hij danslessen gaf bij mensen thuis. In Warffum weet een generatie later slager Benjamin (Poere) Broekema (1904-1942) zich te profileren als columnist en schrijver van toneelstukken, streekromans en korte verhalen.
x
. h.n. werkman (1882-1945)
. geboortehuis te leens
  huis werkman leens
   

Trauma's, pijn en nieuwe wegen

. ná de oorlog
.
.
.
.
.
.
meer opties
.
.
.
.
.
.
.
.
chassidische legenden
  Kort na de Tweede Wereldoorlog wordt de nieuwe Joodse identiteit vooral bepaald door de herinnering aan de Holocaust enerzijds en de vorming van de staat Israël anderzijds. De angst voor negatieve stereotypering is diepgeworteld. De kleine groepering Holocaustoverlevenden zoekt kort na de oorlog haar verloren houvast en identiteit terug in danwel de religieuze orthodoxie, danwel het seculiere zionisme, waarbij verblijf in Nederland eigenlijk vooral wordt gezien als voorbereidingsfase op definitief vertrek naar Israël. In de praktijk blijken zich meer mogelijkheden aan te dienen. Zo krijgt de orthodoxie gezelschap van een liberaal-joodse variant en de seculiere optie op vertrek naar Israël krijgt gezelschap van de optie om niet te vertrekken en de Joodse identieit op min of meer seculiere wijze vorm te geven door actieve en/of passieve deelname aan een variabel 'Joods cultureel palet'. Dit palet kan zich richten op Joodse feest- en treurdagen of een veelheid van culturele activiteiten van samen koken en. eten .tot kaartspel, leesclubs, voorstellingen en festivals rond. wereldmuziek en -dans, workshops 'meerstemminge Jiddische zang' en vertelkunst van Joodse sprookjes en verhalen, zoals de wereldberoemde. chassidische legenden. De in Leens geboren, kort voor het einde van de oorlog gefusilleerde, niet-Joodse. Hendrik Nicolaas Werkman .gaat daarbij voorop als pleitbezorger en illustrator/grafisch vormgever.
x
. 1977: joods monument edu
. waskowsky, verlengde hereweg
 
joods monument grningen In 1977 wordt aan de Verlengde Hereweg in Groningen het. Joodse Monument .onthult met de beeldengroep van Edu Waskowsky, ter nagedachtenis aan de 3000 in de Tweede Wereldoorlog omgekomen Joodse Groningers. Ook komt er vanaf de tachtiger jaren een continue stroom van historische studies, herinneringsboekjes, gedenktekens, wandelroutes en egodocumenten tot stand. In musea en losse exposities brengt men de herinnering aan het vooroorlogse Joodse leven in beeld. Enkele recente lokale voorbeelden hiervan zijn de expositie 'Synagoge als centrum van Joods leven in Noordwest Groningen' in het voorjaar van 2010 in de Obergumerkerk van Winsum en de expositie. De Terugkeer .over de Joodse geschiedenis van Noordoost Groningen vanaf de 16e eeuw. Deze expositie vond plaats in het voorjaar van 2013 in Museum Stad Appingedam.
     
. 2011: synagoge als centrum van
. joods leven in nw-groningen
  expositie ver joods leven in winsum 2011
     
    § 1. Hebreeuws, Jiddisch en Ladino > klik

§ 2. Traditie en identiteit

§ 3. Cultureel palet > klik


terug naar de homepage > klik
     
   
the old olive
. The Old Olive .
Robert Rosenberg
(col.de Boks)