mmmmmmmmmmmmmmmm mm mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm
   

DE BEGRAAFPLAATS

     
   

Introductie > klik

§ 1. Rituelen rond leven en dood
> klik

§ 2. Joodse begraafplaats Netlaan/Munsterweg

m

x gronings jodendom

x taal en cultuur

x religie

x winsums jodendom

x de begraafplaats

x tweede wereldoorlog
  joodse begraafplaats, winsum, voorjaar 2014
     
   

§2. JOODSE BEGRAAFPLAATS WINSUM

Netlaan/Munsterweg

   

Monument-status sinds 1998

   

De Joodse begraafplaats van Winsum valt op door de bijzondere brug met het fraaie toegangshek. Door een initiatief van rijksarchivaris Mr. J.H. de Vey Mestdagh staat deze Joodse begraafplaats in 1969 min of meer bij toeval aan het begin van het onderzoek naar de geschiedenis van de Joodse gemeenschappen in Groningen. Sinds 1998 hebben begraafplaats en hekwerk bescherming in het kader van de Monumentenwet. Deze waardering is toegekend:
.omdat het een kleine Joodse begraafplaats betreft uit de tweede helft van de 19e eeuw;

.als relict van en als herinneringswaarde aan de Joodse gemeenschap van Winsum;
.vanwege de hoge mate van gaafheid;

.vanwege de landschappelijke ligging buiten de bebouwde kom.
x

    routekaartje joodse begraafplaats winsum
x
    Volgens het algemeen Ringreglement van 1821 moest er op plaatsen waar een ring- of bijsynagoge gevestigd was, ook een Joodse begraafplaats komen. Tot 1867 begraven de Winsumer Joden, voor zover daarvoor voldoende financiele middelen beschikbaar zijn, hun doden echter nog in de stad Groningen.
x
    Een nieuwe poging van het bestuur van de Joodse Gemeente om een begraafplaats op te richten komt van Meijer Benjamins van Berg, Samuel de Vries en Hartog de Vries. Op 21 februari 1866 kopen zij een huis met grond aan de Winsumermeeden voor 800 gulden. Een deel wordt korte tijd later weer verkocht en het resterende deel wordt als Joodse begraafplaats ingericht. Als in de zomer van 1866 ook in Winsum een snel om zich heen grijpende cholera-epidemie uitbreekt, worden veemarkten afgelast en stagneert de handel. De ziekte eist 53 mensenlevens. De zorgelijke situatie betekent dat men haast gaat maken met definitieve inrichting van de Joodse begraafplaats aan de Munsterweg. In 1867 en 1868 worden er bomen geplant, maar al in het vroege voorjaar van 1867 wordt een eerste dode begraven. Het betreft Comprecht de Vries (1799-1867), landbouwer te Wetsinge, zoon van stamvader Izaäk Nathans de Vries.
x
. (l:) verweerde grafsteen uit 1869
. van kerkm. meijer b. van berg

. (r:) aangetaste grafsteen uit 1912
. van betsy de vries-boasson
. (klik op foto's voor info NIK-archief)
 
grafsteen meijer b. van berg, joodse begraafplaats winsum . grafsteen betsy de vries, joodse begraafplaats winsum
     
    In 1909 schenkt Betsy de Vries-Boasson, sinds december 1908 weduwe van Hartog de Vries van de wol- en huidenhandel aan de Hoofdstraat-W 40/44, de Joodse gemeente van Winsum een mooi en kostbaar ijzeren hek en loopbrug. Het echtpaar woont al sinds 1900 in de stad Groningen, maar voelt zich kennelijk nog erg verbonden met het Winsums Jodendom en verkiest een plaatsje op de Joodse begraafplaats van Winsum. De in Middelburg geboren weduwe de Vries-Boasson (1840-1912) doet de schenking ter herinnering aan haar man, die jaren voorzitter is geweest van de Joodse Gemeente van Winsum. Hoewel er op Joodse begraafplaatsen doorgaans geen plaats is voor verschil in rang of stand, is het voor het echtpaar de Vries-Boasson ingerichte dubbelgraf hier toch de uitzondering die de regel bevestigt. De staande stenen zijn afwijkend van vorm en de door een ijzeren hekwerk omrande marmeren platen op hun graven liggen horizontaal. De plaat van Hartog de Vries, in het Hebreeuws aangeduid als Naftali, is inmiddels verdwenen.
x
   

Meer dan zeventig graven

.
.
.
.
.
.
.
priesterlijke waardigheid
  De oudst bewaard gebleven grafsteen is de steen van Comprecht Izaäks de Vries (1799-1867) en de jongste is de steen van Roosje de Vries (1889-1941), dochter van Abraham de Vries en Naaytje de Vries-de Vries uit Wetsinge. Abraham de Vries woont, na het vroeg overlijden van zijn vrouw, met zijn nog jonge kinderen achter de Westerstraat, nabij de Obergumerkerk. Hij was ritueel slachter en trad op als voorzanger in de synagoge. In het dorp staat hij bekend als de laatste rebbe van Winsum. Op zijn grafsteen staan twee zegende handen, als teken van zijn priesterlijke waardigheid. Aan de begrafenis van zijn dochter Roosje de Vries in december 1941 zijn nog lang herinneringen in Winsum bewaard gebleven. Men herinnert zich een indrukwekkende optocht van zwartgeklede Joodse mannen achter karren met paarden. Onderstaand van links naar rechts de drie Joodse mannen die in het dorp worden genoemd als de opeenvolgende rebbes van Winsum: Izaäk Goldsmith (1838-1918), Haiman van Berg (1842-1924) en Abraham de Vries (1848-1933). Van officiële benoemingen is geen sprake, maar de rebbes zullen ongetwijfeld een leidende rol op zich hebben genomen bij het lezen en bestuderen van de heilige boeken. Alleen van rebbe de Vries is er een verwijzing naar die geestelijke functie op zijn grafsteen te vinden.
x
. gestileerde tekstdelen op de
. grafstenen van de drie 'rebbes'
. (klik op foto's voor info NIK-archief)
 
grafsteen izaak goldsmith, winsum   heiman van berg, winsum   abraham de vries, winsum
     
. de naam 'cohen'
.
.
>
.
.
.
  In de loop der tijd zijn er heel wat grafstenen verdwenen en ook werd er niet voor elke dode een grafsteen geplaatst. Zo worden er slechts bij uitzondering stenen geplaatst voor jonge kinderen. Daarvoor was het aantal zuigelingen dat stierf veel te groot. Alle grafstenen zijn min of meer gelijk van vorm en verticaal geplaatst, wat duidt op Joden van Asjkenazische afkomst (Midden- en Oost-Europa). Dit in tegenstelling tot de graven van Joden van Sefardische afkomst (Zuid-Europa), waarbij de grafstenen horizontaal liggen.

Negen echtparen liggen naast elkaar. Dit betekent waarschijnlijk dat zij tijdig de grafplaats naast hun overleden echtgenoot of echtgenote hebben gekocht. Joden met de naam Cohen vertegenwoordigen de 'kohaniem', de priesters, en stammen af van Mozes' broer Aäron. Zij mogen niet op begraafplaatsen komen omdat zij daar hun reinheid zouden verliezen. Daarom zijn ook in Winsum drie graven van Cohens aan de rand van de begraafplaats gesitueerd, zodat hun familieleden het graf kunnen bezoeken zonder de begraafplaats te betreden. Sommige grafstenen dragen een versiering in de vorm van een treurboom of rouwtak.
. bezichtiging begraafplaats
.
.
 
Aanvankelijk wordt de begraafplaats regionaal gebruikt. Van de graven waarvan bekend is wie er begraven liggen, is ongeveer de helft bezet door overledenen uit dorpen buiten Winsum, zoals Bedum, Eenrum, Leens en Ulrum. In de regio Noordwest Groningen komt in 1878 een tweede Joodse begraafplaats tot stand in Leens en in 1885 volgt een derde begraafplaats in Warffum. Op de begraafplaats in Winsum zijn 49 graven met grafstenen aanwezig en geschat wordt dat er circa 25 grafstenen verloren zijn gegaan. De grafstenen zijn veelal gelijk van vorm, maar door weer en wind soms scheef weggezakt. Voor bezichtiging kunt u contact opnemen met de heer S. Bolt, Netlaan 1, 9951 SG Winsum of met de dependance van gemeentewerken Winsum aan de Schouwerzijlsterweg.
     
    § 1. Rituelen rond leven en dood > klik

§ 2. Joodse begraafplaats Netlaan/Munsterweg


terug naar de homepage > klik
     
   
jaardaglampje
    . Jaardaglampje .
. col. St.Joodse Erfenis Winsum .