mmmmmmmmmmmmmmmm mm mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm
   

TWEEDE WERELDOORLOG

     
   

Introductie

§ 1. Gewoonweg onbegrijpelijk


§ 2. Leven in verdrukking
> klik

§ 3. Er is niemand teruggekeerd
> klik

m

x gronings jodendom

x taal en cultuur

x religie

x winsums jodendom

x de begraafplaats

x tweede wereldoorlog
  twee teksten van noach benninga, eenrum
     
   

INTRODUCTIE

   

Historisch referentiekader

.
.
leeswijzer
.
.
.
.
.
.
.
wie, wat, waar?
.
.

.
.
.
.
>

>

>

.
.
.
.
.
.
.
.

. uitsluiting

 

Als uitbreiding van de beschrijving van het Winsums Jodendom in het vierde item van het linkermenu op de homepage introduceert §1 van dit zesde en laatse item van het linkermenu de Eenrumer Noach Benninga, die in 1909 wordt geboren en ruim 83 jaar later sterft in Asheville, North Carolina. Zeventig jaar oud, kijkt Noach terug op zijn jeugd in Eenrum en zijn bizarre vlucht over de wereld in oorlogstijd. Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan stelt hij zijn herinneringen op schrift en bouwt zo mee aan de reconstructie van een onuitwisbare episode in de geschiedenis van het Groninger Hoogeland. Een episode die ons ook voor de nieuwe eeuw nog veel te leren over laat. Aan dat 'leren van' gaat wel zorgvuldige inventarisering, lokalisering en profilering van het lokale Joodse erfgoed vooraf.

In §2 volgen we hoe de laatste veertien Winsumer Joden in de maalstroom van de aanzet tot én het begin van de Tweede Wereldoorlog terecht komen. In Europa maakt het optimisme van het begin van de 20e eeuw rond de nieuwe mogelijkheden van de 'moderne tijd' na de Eerste Wereldoorlog plaats voor somberheid en pessimisme. Ook de economische neergang van de dertiger jaren draagt hieraan bij. Al ruim voor de oorlog strijken in de stad Groningen Duits-Joodse vluchtelingen neer. Men weet van de pesterijen en vernederingen van Joden in Duitsland en ook Nederlandse Joden hebben van de oosterburen weinig goeds te verwachten. De op 10 mei 1940 opgeblazen boogbrug in het hart van Winsum-Obergum is lokaal de grote gebeurtenis, die tot in alle woonkamers van alle huizen mensen doet beseffen dat het oorlog is, ook in Winsum. Net als de boogbrug veranderen ook de spoorbrug over het Winsumerdiep en de brug in de provinciale weg nog die zelfde dag in puin. Winsum is opgenomen in het krijgsplan van de vijand en zal zich tot de bevrijding in 1945 moeten voegen naar het regime van de Duitse bezetter.

Onontkoombaar wordt in §3 de verdere uitsluiting en vernietiging van de Joodse bevolking beschreven. Als het leven zich na de oorlog schoorvoetend en haperend herpakt en feitelijkheden langzamerhand zichtbaar worden is de deceptie groot. Herstel, voor zover daar sprake van kan zijn, zal nog lang gaan duren. Zo is ook in de 21e eeuw nog de vraag relevant wat de geschiedenis ons nalaat, aan de hand waarvan wij het verhaal van vooroorlogse Joodse leven op het Groninger Hoogeland kunnen blijven vertellen. Ook het antwoord op die vraag komt aan de orde in deze laatste paragraaf. Evenals de verbondenheid van de in 2011 naar de oorspronkelijke bouwvorm van 1879 teruggerestaureerde synagoge van Winsum met de Joodse erfenis van Noordwest Groningen én ... met het Joodse erfgoed provinciebreed.
x

. opgeblazen boogbrug naast
. juwelier pannekoek
 
boogbrug winsum, 10 mei 1940
     
   

§ 1. GEWOONWEG ONBEGRIJPELIJK

   

Drie generaties Benninga

.
.
.
oorlogsherinneringen
.
.
.
.
.
.

.

.
. opheffing joodse gemeente

  Toen Simon en Terry in maart 1978 bij ons op bezoek waren, zei hij:'vader, doe mij een plezier en schrijf eens op wat jullie in en voor de oorlog hebben meegemaakt. (...)'
Met deze woorden begint het boek Oorlogsherinneringen van Noach Benninga uit Eenrum, met achtergrondinformatie van van H. Hamburger en J.C. Regtien. Het verschijnt onder redactie van Werkgroep Een Joodse Erfenis in 1997 bij Uitgeverij Profiel. Simon Zadok Benninga is Noachs oudste zoon, die in 1947 in Eenrum is geboren in het huis waar zijn vader Noach en opa Simon zijn opgegroeid. Noach vluchtte met zijn vrouw, dochter en schoonmoder nog net op tijd weg naar Engeland. Noachs vader, postbode Simon Benninga duikt onder bij de familie Bergacker in Leens en overleeft de Tweede Wereldoorlog. Ook hij keert terug naar het huis in Eenrum, het dorp waar hij korte tijd weer wethouder wordt en als bestuurder van Joodse Gemeente van Winsum in 1948 betrokken is bij de definitieve opheffing van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap Winsum.
x
   

Twee publicaties

.noachs geboortehuis in eenrum
  Inderdaad schrijft Noach de herinneringen op. Het deel van zijn verhaal dat over zijn oorlogsherinneringen gaat, verschijnt vier jaar na zijn dood te Asheville, North Carolina, in het hierboven genoemde boek uit 1997. Het andere deel, dat over de herinneringen aan zijn jeugd in Eenrum gaat, wordt drie jaar later gepubliceerd in De Joodse gemeenschappen in Noordwest Groningen, als deel van de provinciebrede serie die uitkomt onder auspiciën van de
Mr. J.H. de Vey Mestdagh Stichting.
geboortehuis noach benning in eenrum
. de eerste oorlogsdag   x
Over zijn herinneringen aan de eerste oorlogsdag in Groningen vertelt chemicus Noach Benninga:
(...) Alle treinverkeer was gestopt, bussen reden er niet meer. Gewoonweg onbegrijpelijk. Daar lag de stad zo vredig onder de stralende zon. Een park vol met bloeiende struiken en volle bomen nog in hun lichtgroene voorjaarsblad. En toch oorlog. Maar er was geen tijd om daar over te filosoferen. Wat nu te doen? Hoe kon ik over de Afsluitdijk komen? Sinds het begin van de oorlog liep ik met veel geld op zak, voor het geval zich een noodgeval zou voordoen. En tweehonderd gulden was een heel kapitaal, evenveel als ik in een maand verdiende. Hoe kon ik aan een fiets komen? (...)
     
.   noach benninga simon benninga
    zoon (chemicus) Noach Benninga . . vader (postbode) Simon Benninga
     
   

Joods erfgoed, profiel en functie

.
.
.


.
. streekhistorie en familie-
geschiedenis
.
.
.
.
.
tot ver in de 21e eeuw
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.

. doorgeven

  Alles wat Noach Benninga in zijn latere leven op schrift heeft gesteld is van grote waarde gebleken voor de reconstructie van het oorlogse Joodse leven op het Groninger platteland. Nog steeds worden in die reconstructie kleine stappen voorwaarts gezet. Dit komt vooral doordat er vanuit twee kanten naar antwoorden wordt gezocht op vragen uit het verleden. Zowel vanuit het lokaal gebonden Joodse erfgoed (zie bijvoorbeeld de oproep van Museum. Stad Appingedam .uit voorjaar 2013) als vanuit Joodse kring wereldwijd (zie bijvoorbeeld de documentaire. Hertha Denneboom..uit voorjaar 2014). Aan beide zijden wordt het belang van goede overdracht aan de volgende generatie gevoeld en bevorderd. Internet vervult hier tegenwoordig een belangrijke rol in en brengt beide groeperingen dichter bij elkaar. Vooral het digitale Joodse Monument speelt hierin een belangrijke verbindende rol. Met name hiervoor ontving de initiatiefnemer, het Joods Historisch Museum in Amsterdam, de. Museumprijs 2013.. Tot ver in de 21e eeuw zullen Eerste én Tweede Wereldoorlog belangrijke historische referentiekaders blijven. Daarmee behoudt ook het regionale Joodse erfgoed zijn functie in de tijd, al zal het profiel van die erfenis in de toekomst wellicht nog verder worden aangescherpt en/of aangepast aan de zich veranderende visie op het verleden.

Van de nakomelingen van Noach en Helena Benninga uit Eenrum wonen de meesten inmiddels in Israël. Hun kleinzoon Noach Reuven Benninga, die in 1978 geboren is, heeft geschiedenis gestudeerd en beheert het familiearchief van de Benninga's. Ook zijn oma Helena Benninga-Frank publiceerde in 2008 haar herinneringen in haar (in eigen kring uitgegeven en inmiddels als Engelstalig pdf-document via internet beschikbare) boek. My Story.. Uit alles blijkt hoezeer ook deze familie nog steeds belang blijft hechten aan hun vooroorlogse Gronings Joodse wortels en met name ook alle dierbaren die de Holocaust niet overleefden (waaronder Helena's eigen vader Zadok Frank) in herinnering willen houden en deze herinnering ook aan de volgende generatie wil meegeven.
     
     
    § 1. Gewoonweg onbegrijpelijk

§ 2. Leven in verdrukking > klik

§ 3. Er is niemand teruggekeerd > klik


terug naar de homepage > klik
     
    leskist Issy en Sophius, Winsum
    . Leskist 'Issy en Sophius'..
     
   

. met medewerking van:
. dhr. Theo Mol
. bronnen: .
. - uitgaven St. Een Joodse Erfenis .
. - Winsum 1940-1945, St. Herdenking
.
.
-4 mei Winsum, uitgave 2005 .
. - uitgaven De Vey Mestdagh Stichting
..- Winsum 1057-2007 (St.Hist.Uit- .
. -gaven Winsum-Obergum).
. - familiearchief van dhr. R.M. Garson.
. - diverse websites, zie menu links .
m