1727
|

1774
|
1797
|
1808
|
1820
|
1834
|
1867
|
1879
|
  1913
|
1933
|
  1942
|
1993
|
2011
|
                                 
m
     
mal a O mal c
   

Canon Winsums Jodendom 1727-2011

 
oooooooooooooooooooooooo     oooooo
    Deze canon van het Winsums Jodendom betreft de dertien gekleurde tegels van het virtuele sjoelplein met informatie over het Joodse erfgoed in de regio Winsum, vanaf de eerste vestiging tot en met de restauratie van de voormalige synagoge in het voorjaar van 2011. De elf tussenliggende tegels verbinden de verschillende items met het hier en nu. De canon is gemaakt voor gebruik door leerlingen van het voortgezet onderwijs, maar is met begeleiding vanuit de scholen ook geschikt voor de klassen 7 en 8 van het primair onderwijs.  
       
 

1727

oooooo

 

 

Slager Benjamin Hertog van Zanten woont vanaf zijn geboortejaar 1727 in Baflo.

De ouders van Benjamin Hertog zijn Joods. Hij trouwt met Roosje Salomons en hun oudste dochter, Leentje Benjamins van Zanten, gaat in 1774 samen met haar man, slager Izaäk Marcus van Berg, in Winsum-Obergum wonen.

thema: godsdienstvrijheid

Introductie 1727 > klik
x
Interview > Hans Hamburger
Interview > Ik voel me met Benjamin verbonden
m

 
       
 
 

1774

 

  Slager Izaäk Marcus van Berg vestigt zich in het jaar 1774 als eerste Joodse inwoner van het tweelingdorp Winsum-Obergum aan het Winsumserdiep.

Hij komt samen met zijn vrouw Leentje Benjamins van Zanten vanuit Loppersum. Ook de vader, koopman Marcus Sekkel, voegt zich later bij hen. De van Bergs hebben zes generaties lang in Winsum gewoond.

thema: achternamen

Introductie 1774 > klik
x
 
       
 
 

1797

 
    Koopman Izaäk Nathans de Vries trouwt in 1797 in Garnwerd en vestigt zich in Winsum.

Hij is geboren in Duitsland (in Harmen) en trouwt met Froontje Comprechts van der Kamp uit Nieuwolda. Izaäk Nathans sterft in zijn 90-ste levensjaar en wordt in de stad Groningen begraven.

thema: beroepen

Introductie 1797 > klik

Interview > Romke Visser
Interview > Een huis met een verhaal
m
 
       
 
 

1808

 
   

Slager Levie Lazarus de Vries en zijn vrouw Kaatje Samuels Leek vestigen zich in 1808 vanuit Sauwerd in Winsum.

Levie Lazarus de Vries is geen familie van de in Duitsland geboren koopman Izaäk Nathans de Vries die ruim tien jaar eerder naar Winsum is gekomen. Levie Lazarus is geboren in 1768 in het plaatsje Trier in Duitsland. Zijn oudste drie kinderen zijn in Garnwerd en Sauwerd geboren en in Winsum krijgen Levie en Kaatje er nog vier kinderen bij. Hun kleinzoon Abraham de Vries wordt de laatste rabbijn van Winsum.

thema: heilige boeken

Introductie 1808 > klik

Interview > Theo Mol
Interview > Gebedenboeken uit het huis van rebbe de Vries

m

 
       
 
 

1820

 
    Godsdienstleraar Emanuel Levie Garson uit Grijpskerk trouwt op 8 juli 1820 met weduwe Rachel Philippus Levie uit Veendam en vestigt zich in Winsum.

Emanuel Levie Garson is in 1769 geboren in Osterode (Hannover) en trekt met zijn Joodse ouders, die uit Oostenrijk afkomstig zijn, naar Nederland. Emanuel overlijdt, tachtig jaar oud, te Obergum.

thema: windstreken

Introductie 1820 > klik

Interview > Rob Garson
Interview > De band met Winsum leeft nog voort
m
 
       
 
 

1834

 
    De joodse eredienst in Winsum-Obergum vindt vanaf circa 1834 plaats in een huissynagoge aan de Westerstraat.

Daarvoor is het bestuur van de joodse gemeente een huurovereenkomst aangegaan met de eigenaar van de woning. Het betreft een ruimte op de begane grond met een aparte ingang.

thema: joodse gebedshuizen

x
Introductie 1834 > klik
x
Interview > William Moorlag
Interview > Hond in de sjoel
m
 
       
 
 

1867

 

 

  De oudste grafsteen op de Joodse begraafplaats aan de Munsterweg dateert uit het jaar 1867.

De grafsteen betreft Comprecht Izaaks de Vries uit Wetsinge, die daar in 1867 (volgens de joodse kalender het jaar 5627) is begraven. De begraafplaats ligt buiten het dorp in oostelijke richting. Het betreft een door bomen en struiken omringde stille plek met grafstenen uit de 19e en de 20-ste eeuw, voorzien van Hebreeuwse opschriften.

thema: rituelen
x
Introductie 1867 > klik
x
Interview (Nederlands) > Noah Benninga (nl)
Interview (Nederlands) > Proces in wording
x
Interview (Engels) > Noah Benninga (en)
Interview (Engels) > Process of formation
m
 
       
 
 

1879

 
   

De nieuwe synagoge aan de Schoolstraat 24 in Obergum-Oost wordt in 1879 in gebruik genomen.

De joodse geloofsgemeenschap heeft nu de beschikking over een eigen huis van samenkomst met een heilig bad, een zogenaamde mikwe. Ook is er een vrouwengalerij waar de vrouwen gescheiden van de mannen aan de synagogediensten kunnen deelnemen. Boven de ingang aan de westzijde is een bord bevestigd dat een Hebreeuwse tekst en het bouwjaar 1879 vermeldt.

thema: vrouwen in het jodendom

Introductie 1879 > klik

Interview > Herman Knorringa
Interview > Drie jaar onderduiken, dat haal je nooit meer in
l:m

 
       
 
 

1913

 

 

  Nathan Albert de Vries is een telg uit de vroegste Winsums Joodse familie de Vries. Hij verlaat zijn dorp en wordt in 1913 gemeenteraadslid in de stad Groningen voor de SDAP.

Aan het begin van de 20-ste eeuw hebben een aantal Joden zich inmiddels een betere positie op de maatschappelijke ladder kunnen verwerven. In Winsum-Obergum is de idealistische vooruitgangs- en vrijdenker Nathan Albert de Vries daar een goed voorbeeld van.

thema: sociale stromingen

Introductie 1913 > klik
x
Interview > Beno Hofman
Interview > 'Een goed idee', daar begint het mee
m
 
       
 
 

1933

 
.   De in 1848 in Winsum geboren Abraham de Vries sterft aan het einde van 1933. Deze laatste rabbijn van Winsum is dan 84 jaar oud.

Op zijn grafsteen op de Joodse begraafplaats aan de Munsterweg staan twee zegenende handen afgebeeld, als teken van zijn priesterlijke waardigheid. De joods religieuze gemeenschap is dan inmiddels geminimaliseerd door ontkerkelijking en trek naar de industriële centra. Er heerst crisis in het land, veel mensen raken werkeloos en de onderlinge verdraagzaamheid neemt af.

thema: opkomend antisemitisme

Introductie 1933 > klik
x
 
       
 
 

1942

 
    Tijdens het regime van nazi-Duitsland raakt het leven van Joodse Nederlanders ernstig bedreigd. Zo worden vanaf juli 1942 ook de laatste Winsumer Joden gedeporteerd en vermoord.

In de hele provincie Groningen zijn er maar weinig Joden die de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. Van de Joodse inwoners van Winsum overleeft niemand de oorlog. Na de bevrijding komt de berichtgeving daarover moeizaam op gang en de rol van de overheid blijft lang onbesproken.

thema: joden tijdens de tweede wereldoorlog

Introductie 1942 > klik

Interview > Reina Oudgenoeg
Interview > De dag waarop ik 21 werd
x
 
       
 
 

1993

 
   

Op 4 mei 1993 onthult rabbijn Jacobs het Joodse monument, dat aan de voormalige synagoge van Winsum is bevestigd.

Het monument bestaat uit twee glazen panelen in de vorm van de twee boogvormige raamnissen aan de oostwand van de voormalige synagoge. Op de glasplaten staan de namen van de Joodse oorlogsslachtoffers van Winsum met hun leeftijden en een tekst uit Jozua 4 met de slotwoorden: '... tot eeuwig gedenken'.

thema: herdenken
x
Introductie 1993 > klik

Interview > Barry Cohen
Interview > Liever Inclusief
m

 
       
 
 

2011

 
.   Op 28 april 2011 wordt de geheel gerestaureerde synagoge van Winsum opnieuw in gebruik genomen.

Bij de restauratie is uitgegaan van de oorspronkelijke bouwvorm uit 1879. Het gebouw is eigendom van de stichting Behoud Synagoge Winsum en zal gaan fungeren als een regionaal centrum voor herdenken, educatie en sociaal-culturele activiteiten.

thema: educatie

Introductie 2011 > klik

Interview > Sarah Schierbeek
Interview > Theater moet in één keer goed

Film: Start ambassadeursschool binnen onderwijsprogramma Tikoen Olam 2011/2012
x
 
    koffer  
       
    naar de 25 tegels van het virtuele sjoelplein > klik

terug naar home
> klik
 
       

 

                                                                   
  1727
|

1774
|
1797
|
1808
|
1820
|
1834
|
1867
|
1879
|
  1913
|
1933
|
  1942
|
1993
|
2011
|
                                 
m
O
boom






O
vitrine






O
museum






O
oordelen






O
sophia






O
archief