interview
   
naar het virtuele sjoelplein  
                     
mal a O mal c
   

Winsum, 1933

De laatste rebbe

 
oooooooooooooooooooooooo     oooooo
.
. toegang westerstraat vanaf
. schouwerzijlsterweg vóór 1927
 
 
    thema: opkomend antisemitisme  
   

Anno 1933

oooooo

.

. . minder verdraagzaam
.

  De in 1848 geboren Abraham de Vries sterft aan het einde van 1933. Deze laatste rabbijn van Winsum is dan 84 jaar oud.

Als teken van zijn priesterlijke waardigheid staan er op zijn grafsteen op de Joodse begraafplaats aan de voormalige Munsterweg twee zegenende handen afgebeeld. De joods religieuze gemeenschap van Winsum is dan inmiddels geminimaliseerd door ontkerke-lijking en trek naar de industriële centra. Er heerst crisis in het land, veel mensen raken werkeloos en de onderlinge verdraagzaamheid neemt af.
m
 
   

Introductie

 

. interbellum
.
.
.
.
.
.
wallstreet crash

 

De jaren tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog noemen we het Interbellum (1918-1940). In die periode neemt het aantal weggebruikers flink toe. Zo besluit de provincie Groningen om langs Winsum een nieuwe weg aan te leggen en daarvoor komt er in 1927 aan de westkant van het dorp een nieuwe brug over het Winsumerdiep. Dat deze brug dertien jaar later aan het begin van de Tweede Wereldoorlog wordt gebombardeerd door het naziregime geeft al wel aan dat ons land door een zwarte periode gaat. Het begint allemaal met ‘Zwarte Donderdag’, 24 oktober 1929, als de financiële markt in Amerika en het internationale handelsverkeer instorten. Dat deze depressie ook zo diep zou ingrijpen op het leven van de Joodse bevolking, heeft niemand in die tijd voor mogelijk gehouden.
x

 

.
.
.

.

.

.
.
.

.
.

. 1931 b&w winsum (2e v.links:
. burgemeester J.J.G. Boot)

 

In paragraaf 1 zien we hoe ook aan de Winsumer Joden de 'nieuwe rijd' niet onopgemerkt voorbij gaat. Behalve de nieuwe brug wordt er ook een uitbreidingsplan aan de zuidkant van het dorp gerealiseerd. Verder schuiven we even aan bij de bestuurstafel van Burgemeester en Wethouders om te zien wat er zoal op de agenda staat. Ook maken we wat uitstapjes naar bedrijven in stedelijk gebied, die bijdragen aan de terugloop van de Joodse plattelands bevolking.

 
.
.
.
.
.

. oorlogsvluchtelingen
 


In paragraaf 2 staan we stil bij de groeiende armoede en werkeloosheid in ons land. In 1931 wordt nog een laatste bruiloft gevierd in de synagoge. Veel Joodse familieleden zullen er nog voor naar Winsum zijn gekomen. En rebbe Abraham de Vries zal er zijn aandeel in hebben gehad, maar de Joodse gemeenschap van Winsum leidt dan nog slechts een marginaal bestaan. Twee jaar later komen de eerste Joodse oorlogsvluchtelingen uit Duitsland en vestigen zich in de stad Groningen. Voor Winsum heeft dat nog niet zoveel effect, maar ook hier leest men kranten en worden handelaren bijgepraat op de markten en bij familie in de stad. We zijn dan inmiddels aangeland bij 1933. Hitler is aan de macht in Duitsland. Aan het eind van dat jaar sterft rebbe Abraham de Vries. De synagoge van Winsum verliest dan definitief zijn functie als joods religieus centrum en komt beschikbaar als verenigingsgebouw en buurthuis. In dat verband komt de naam van Dirk Rozenga in beeld. Tachtig jaar later duikt die naam opnieuw op. Dan betreft het Dirks kleinzoon Daniel Rozenga uit Jeruzalem.

In paragraaf 3 gaan we dieper in op het groeiende antisemitisme en de dramatische gevolgen daarvan, waarbij de Kristallnacht op 9 november 1938 een definitieve omkering brengt.
x

 

 

     
   

 

 
. drie paragrafen   §1. De trek naar stedelijk gebied > klik

§2. Zegenende handen
> klik

§3. Antisemitisme
> klik

naar het virtuele sjoelplein

 
       
   
. . met medewerking van:
. - dhr. Theo Mol

. . bronnen:
. - uitgaven St. Een Joodse Erfenis .
. - uitgaven De Vey Mestdagh Stichting .
. - 'Van rustig dorp naar dynamisch
. - centrumgemeente' (S.Broekema)
. - 'Joodse Stadjers' (S.vd Poel)
. - 'Pinkas' (J.Michman, H.Beem en
. - D.Michman)
. - diverse websites, zie menu links ..
 

 

                                                                   
  1727
|

1774
|
1797
|
1808
|
1820
|
1834
|
1867
|
1879
|
  1913
|
1933
|
  1942
|
1993
|
2011
|
                                 
m
O
boom






O
vitrine






O
museum






O
oordelen






O
sophia






O
archief