naar het virtuele sjoelplein  
                     
mal a O mal c
   

Winsum, 1993

plaatsing monument

 
oooooooooooooooooooooooo     oooooo
.
. . 4 mei 1993
nabestaanden bij onthulling
.. monument aan de synagoge
 
 
    thema: herdenken  
   

Anno 1993

oooooo

 

  Op 4 mei 1993 onthult rabbijn Jacobs het oorlogsmonument aan de voormalige synagoge van Winsum, ter nagedachtenis van de laatste dertien Joden uit Winsum die in Auschwitz zijn vermoord.

Het monument bestaat uit twee glazen panelen in de vorm van de twee boogvormige raamnissen aan de oostwand van de voormalige synagoge. Op de glasplaten staan de namen van de Joodse oorlogsslachtoffers van Winsum met hun leeftijden en een tekst uit Jozua 4 met de slotwoorden: '... tot eeuwig gedenken'.
m
 
   

Introductie

 


 

In de Canon Winsums Jodendom valt met de moord op de laatste Joodse inwoner van Winsum, Issy de Vries, op 28 februari 1943 in Auschwitz alles stil. Er valt nog wel heel veel te zeggen, zowel lokaal, als landelijk, als wereldwijd. Maar daar gaat tijd overheen, veel tijd. Het verloop van de Tweede Wereldoorlog is algemeen bekend. Als kort na de oorlog in de eerste levensbehoeften is voorzien, begint met vallen en opstaan de 'wederopbouw'. Over de Joodse oorlogsslachtoffers van Winsum wordt amper gesproken, zo lezen we in interviewmateriaal dat begin jaren negentig is gemaakt door werkgroep 'Een Joodse Erfenis' te Winsum (voorloper van de gelijknamige stichting).

In 1993 wordt in samenspraak tussen gemeentebestuur en werkgroep een Joods oorlogsmonument aan de voormalige synagoge gerealiseerd. Die oude synagoge heet dan nog het N.A. de Vriesgebouw en gaat in die hoedanigheid zijn laatste jaren in. Op 20 september 2005 besluit de gemeenteraad op voorstel van Christen Unie-fractievoorman Johan Mekkes om op het naast de voormalige synagoge gelegen bouwterrein aan de Schoolstraat (locatie voormalige gereformeerde school) een woningbouwproject te plannen en de bouwlocatie kadastraal 'Sjoelplein' te noemen. Dit ter herinnering aan de vooroorlogse Joodse gemeenschap van Winsum.
x

 
. postbode simon benninga
. vóór de tweede wereldoorlog
 
In paragraaf 1 kijken we terug op hoe Winsum uit de oorlog komt, hoe er gesproken wordt over 'goed en fout' en ook hoe de naoorlogse generatie de bakens wil verzetten.

De verhoudingen tussen de generaties staan danig op z'n kop. Natuurlijk gaan we dat met wat afstand bekijken, tegen de achtergrond van wat tegenwoordig wordt omschreven als nieuwe of eigentijdse geschiedenis. Ook staan we kort stil bij hoe het de geminimaliseerde Joodse bevolking na de oorlog in ons land vergaat.

In de nabijheid van Winsum is er slechts één Joodse familie bekend die kort na de oorlog is teruggekeerd. Dat betreft de familie Benninga uit Eenrum. Simon Benninga keert begin mei 1945 terug van zijn onderduikadres in Leens. Als enig overgebleven bestuurslid van de Joodse Gemeente van Winsum draagt hij in de zomer van 1947 wat daarvan nog resteert over aan de Joodse Gemeente van Groningen.
 
       
    In paragraaf 2 bekijken we hoe het monument aan de oude Winsumse synagoge tot stand komt, hoe het er uit ziet en wat het ons te vertellen heeft. Verder volgt een beschrijving van hoe de Nationale Dodenherdenking op 4 mei en de viering van de bevrijding op 5 mei er in Winsum uitziet. Daarbij komt ook ter sprake dat de herdenking van Holocaustslachtoffers afwijkt van de herdenking van de overige oorlogsslachtoffers omdat er van de meeste Holocaustslachtoffers helemaal geen nabestaanden zijn die hen kunnen herdenken. Naar mate de afstand in tijd tot de oorlog toeneemt, verandert er veel in woordgebruik. Men gaat minder 'verhullend taalgebruik' hanteren. We zijn dan dus kennelijk beter in staat om de schade onder ogen te zien. Inmiddels is op het gebied van de mensenrechten in het internationale discours de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens tot stand gekomen. Wereldwijd wordt de Holocaust nu op tal van plaatsen herdacht met monumenten, musea en terugkerende rituelen.

In paragraaf 3 brengen we een aantal van die plaatsen in kaart. Natuurlijk neemt daarin de herdenking in Israël, waar na de oorlog zoveel Holocaust-overlevenden zijn gaan wonen, een aparte plaats in. In de aanzet naar het nieuwe millennium komen ook de plannen tot stand voor het Digitale Joodse Monument dat vanaf 2005 voor het publiek toegankelijk wordt.
x
 
   

 

 
. drie paragrafen   §1. Vóór en ná de oorlog > klik

§2. Nooit meer vergeten
> klik

§3. Herdenken wereldwijd
> klik

naar het virtuele sjoelplein

 
       
   

Interview


Lees na §3 ook het interview met Barry Cohen uit Warffum. Barry is geboren in Amerika en opgegroeid in een liberaal Joodse omgeving. De Holocaust heeft hij niet van nabij meegemaakt. Hij vestigt zich eerst in Israël en later in Groningen, waar hij lid wordt van de orthodox Joodse gemeenschap. Tot zijn pensionering werkt hij als eerstelijns psycholoog in zijn praktijk aan huis en in het Gezondheidscentrum van Winsum. Barry is actief betrokken bij het project '102.000 Namen Lezen' in Herinneringscentrum Kamp Westerbork en participeert vanuit de synagoge in Groningen in het interreligieuze overleg 'De Tent van Abraham'.
.
 
       
   
.. met medewerking van: .
.. dhr. Theo Mol
.
.. bronnen:
. - uitgaven St. Een Joodse Erfenis .
. - uitgaven De Vey Mestdagh Stichting .
. - 'Van rustig dorp naar dynamisch
. -centrumgemeente' (S.Broekema)
. - Winsum, Gedenkboek 1982
. -(W.J. Fromsma)
. - Winsum-Obergum in oude ansicht-
.., kaarten (2007, J.P. Ritszema)
. - diverse websites, zie menu links ..
 

 

                                                                   
  1727
|

1774
|
1797
|
1808
|
1820
|
1834
|
1867
|
1879
|
  1913
|
1933
|
  1942
|
1993
|
2011
|
                                 
m
O
boom






O
vitrine






O
museum






O
oordelen






O
sophia






O
archief