naar het virtuele sjoelplein  
                     
mal a O mal c
   

Winsum, 1942

Shoah

 
oooooooooooooooooooooooo     oooooo
.
. de boogbrug in winsum wordt
.. op 10 mei 1940 opgeblazen
 
 
    thema: joden tijdens de tweede wereldoorlog  
   

Anno 1942

oooooo

 

  Tijdens het regime van nazi-Duitsland raakt het leven van Joodse Nederlanders ernstig bedreigd. Zo worden vanaf juli 1942 ook de laatste Winsumer Joden gedeporteerd en vermoord.

De deportatie begint vanaf 16 juli 1942 en in de periode tot 28 februari 1943 worden alle dertien Winsumer Joden in Auschwitz vermoord. In de hele provincie Groningen zijn er maar weinig Joden die de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. Na de bevrijding komt de berichtgeving daarover moeizaam op gang en de rol van de overheid blijft lang onbesproken.
m
 
   

Introductie

 

. het derde rijk
.
.

.

. mobilisatie


.
.
.

.

.
.
.

.

.

.

.

.
.

.
.
.

. drie opgeblazen bruggen

 

Duitsland wordt onder leiding van Hitler een dictatuur die de wereld wil domineren. Oostenrijk en Hongarije sluiten zich aan, maar als Duitsland in 1938 een militair bondgenootschap met Italië aangaat en in september 1939 Polen binnenvalt, verklaren Engeland en Frankrijk Duitsland de oorlog. Weer is het oorlog in Europa en ons land ligt tussen de strijdende partijen. Wij blijven neutraal, maar de mobilisatie wordt wel in gang gezet en er volgen verschillende periodes van verhoogde militaire waakzaamheid.

In de dertiger jaren waren er al veel Duits Joodse vluchtelingen naar ons land gekomen en na de internationale berichtgeving over de Kristallnacht proberen ook de Nederlandse Joden uit de Hollands-Duitse grensstreek zich in het westen van ons land te vestigen. ‘Achter de waterlinie’ zou je veiliger zijn. Van openlijk antisemitisme is in ons land niet echt sprake. Toch lijkt het of het beschavingslaagje van onze samenleving aan het slijten is. Wat gaat er gebeuren als het opnieuw oorlog wordt? Waar ben je als Jood nog veilig? Overal in Europa heerst onrust. Misschien kon je maar beter in Nederland blijven. Dat was in de Eerste Wereldoorlog immers ook neutraal. Maar het loopt dus allemaal anders deze keer, alleen Zwitserland en Zweden blijven neutraal.

Voorafgegaan door laagoverkomende vliegtuigen trekken de Duitsers op 10 mei 1940 in alle vroegte met een pantsertrein schietend Nieuweschans binnen. Ook wij zijn nu in oorlog met de Duitsers, maar we kunnen onvoldoende weerstand bieden en geven ons al snel gewonnen.

Tot in de wijde omtrek van Winsum krijgt iedereen de schrik van zijn leven als rond half zes in de ochtend van die eerste oorlogsdag drie van de vier bruggen over het Winsumerdiep met donderend geweld worden opgeblazen. Alleen het voetgangersbruggetje aan het eind van de Havenstraat blijft in functie. Vanaf dat moment weet echt iedereen in en om Winsum, Joods of niet-Joods: Het is óórlog ... voor ongeloof is geen ruimte meer ... we gaan onzekere tijden tegemoet. De radio meldt die dag de landing van Duitse parachutisten in de buurt van Den Haag en waarschuwt dat een deel van hen een Nederlands uniform draagt. Ook zijn er spionnen gesignaleerd ... Hoe weet je nog wie je vertrouwen kunt? Wie is je vriend en wie je vijand? Wie moet je geloven en wie niet? De situatie blijft chaotisch als Duitsland de volgende dag ook België en Frankrijk binnenvalt. Er breken vijf bittere oorlogsjaren aan, die diep ingrijpen op het leven van mensen. De Jodenvernietiging vormt het dieptepunt voor de moderne westerse 'beschaving' en houdt wereldwijd zijn uitwerking tot ver in de 21e eeuw.

 
       
   

De waarheid aan het licht

 
.
.
.
.
.
. anti-joodse maatregelen
.
 
In de eerste paragraaf van dit verhaal over de Shoah bekijken we hoe in het begin van de oorlog discriminatie van Joden sluipenderwijs steeds meer voorkomt. De uitwerking daarvan is diep kwetsend en gevaarlijk. Welke middelen gebruikt de vijand voor zijn propaganda? Welke symbolen? En wat moeten we ons voorstellen bij al die maatregelen die Joden het leven onmogelijk maken?  
 
       
    In paragraaf 2 bekijken we hoe de internationale hetze tegen Joden op lokaal niveau verder doorwerkt. Wat moeten ze doen? Een schuilplaats zoeken? Het land ontvluchten? Gewoon afwachten wat er gaat gebeuren? We zoeken wat voorbeelden in Winsum en omgeving. Alle dertien Winsumer Joden worden gedeporteerd en in Auschwitz vermoord. Enkele Joden van buiten Winsum hebben wel een onderduikplek in de regio gezocht. Daar wordt heel geheimzinnig over gedaan. Je kunt immers verraden worden door mensen die pro-Duits zijn. Ook niet-Joden die Joodse mensen helpen, zetten hun leven op het spel.
x
 

.
.

.
.
.
.

.
.
naoorlogs bezoek aan het
. onderduikgezin in leens

. helena benninga en familie bergacker

 
  Als na de oorlog de democratie herstelt en waarheid aan het licht komt, kunnen onderduikgevers als 'Rechtvaardige onder de Volkeren' onderscheiden worden door het Israëlische centrum voor studie en herinnering. Yad Vashem. Toch blijft. d é .waarheid van de Shoah in Europa het feit dat. z e s. .m i l j o e n
onschuldige Joodse slachtoffers op brute wijze zijn vernederd en vermoord.
 
.
  x
In paragraaf 3 zien we hoe het de laatste dertien Winsumer Joden is vergaan. Geen geld om te vluchten, bang om door onder te duiken anderen in gevaar te brengen. Een enkeling denkt dat het allemaal wel mee zal vallen en dat hij na het werkkamp weer veilig terug naar huis kan gaan. Maar nee, ze vallen alle dertien ten prooi aan de gruweldaden van het naziregime. Mensonterend en schandalig, maar de lokale overheid lijkt haar taken zonder veel ophef te hebben uitgevoerd. Zo schrijft de Burgemeester van Winsum op 23 december 1942: “In antwoord op Uw schrijven van 15 december 1942, B.No.252-269.1942, bericht ik U, dat er momenteel geen Joden meer in deze gemeente zijn gevestigd.”
 

 

     
   

 

 
. drie paragrafen   §1. Discriminatie en uitsluiting > klik

§2. Vluchten, onderduiken of afwachten?
> klik

§3. Deportatie en vernietiging
> klik

naar het virtuele sjoelplein

 
       
   

Interview


Lees na §3 ook het interview met Reina Oudgenoeg uit Heiloo. Reina is in de oorlog geboren en groeit op in Amsterdam. Haar moeder sterft als ze elf is en thuis is alles daarna kil en koud. Reina trouwt in 1964. Ook haar vader is dan al overleden. Via de zoon van haar stiefmoeder krijgt ze voor het eerst foto’s en Rode Kruispapieren te zien van haar in de vernietigingskampen vermoorde Groninger familie van vaderskant. Vanaf die tijd begint Reina stap voor stap toch wat meer te begrijpen van wat haar Joodse vader heeft gemaakt tot wat hij voor haar is geweest. En zo ontdekt ze ook dat een zuster van haar vader vóór de oorlog in de Tuinbouwstraat in Winsum heeft gewoond. Tijdens 'Open Joodse Huizen 2016' vertelt Reina in het huis van haar Winsumse tante en oom over haar familie die ze nooit heeft gekend.
.
 
       
   
. .met medewerking van:
. -dhr. Theo Mol

.
bronnen:
. - uitgaven St. Een Joodse Erfenis .
. - uitgaven De Vey Mestdagh Stichting .
. - 'Van rustig dorp naar dynamisch
. - centrumgemeente' (S.Broekema)
. - 'Joodse Stadjers' (S.vd Poel)
. - 'Pinkas' (J.Michman, H.Beem en
. - D.Michman)
. - diverse websites, zie menu links ..
 

 

                                                                   
  1727
|

1774
|
1797
|
1808
|
1820
|
1834
|
1867
|
1879
|
  1913
|
1933
|
  1942
|
1993
|
2011
|
                                 
m
O
boom






O
vitrine






O
museum






O
oordelen






O
sophia






O
archief